Yağ nereye gider?

Kurs içeriği

Tıklamak yerine okumayı tercih edersen bütün dersler düz metin olarak burada.

1. 1.Bir kamp ateşi düşünBABY MODE

   10 kg yağ verdin. Sence çoğu nereye gidiyor? Ağırlıkça çoğu nefesinle çıkıyor. Nedenini bir kamp ateşi gösteriyor.

   Kamp ateşine kocaman bir kütük at; sabaha çoğu gitmiş olur. Geriye biraz kül kalır: odunun kuru ağırlığının yaklaşık %1'i. Gerisi havaya karıştı. Yanan odun başlıca karbondioksit ve su üretir ve bunlar gaz olarak uçup gider. Ateş seni ısıttı, ama odun ısıya dönüşmedi. Atomları yeniden düzenlendi ve yeni moleküller ortamdan ayrıldı.

   Şimdi kütüğün yerine kendini koy. Yağ, vücudunun depolanmış yakıtı. Onu kullanmak için vücudunun oksijene ihtiyacı var; onu da soluyarak alırsın. Ürünler ateşinkilerle aynı: karbondioksit ve su. Su idrar, ter, nefes ve gözyaşıyla çıkar. Karbondioksit ise kanınla akciğerlerine gider ve onu nefesle dışarı verirsin.

   Kaybedilen yağı 20 kg'a ayarla. Bunun ne kadarını nefesle veriyorsun?

2. 2.Yağ neden enerjiye dönüşemezBIG BABY MODE

   Meerman ve Brown, hekimlere, diyetisyenlere ve kişisel antrenörlere kaybedilen yağın nereye gittiğini sordu. En sık cevap: enerjiye ya da ısıya dönüşüyor. Bazıları kakayla çıktığını, bazıları kasa dönüştüğünü söyledi. Yazarlar, enerji cevabının arkasında "alınan enerji, harcanan enerji" mantrası olduğundan şüpheleniyor.

   Yağı kullanmak gerçekten enerji açığa çıkarıyor. O zaman yağın kendisi neden o enerjiye dönüşemiyor? Çünkü bu, kütlenin korunumu yasasını çiğnerdi. Kimyasal tepkimede hiçbir atom yok edilmez; atomlar eş değiştirir. Fizik, her enerji salınımında çok küçük bir kütle kaybına izin verir (E = mc²), ama 10 kg yağ için bu yaklaşık 4 mikrogram eder. Geri kalan her şey madde olarak çıkmak zorunda.

   Kas cevabı tek bir atomda çöküyor. Kas proteinlerden, proteinler amino asitlerden yapılır ve her amino asitte azot içeren bir amino grubu vardır. Ortalama yağ molekülünde, C55H104O6'da, azot yok. Kaka cevabı ise yarı doğru: yağdan oluşan suyun bir kısmı o yoldan çıkabilir, ama yağın kendisi çıkmaz.

3. 3.Bir yağ molekülünün peşindenBIG BABY MODE

   Yağ, yağ hücrelerinde trigliserit olarak durur: üç yağ asidi zincirini tutan bir gliserol omurgası. Ortalama bir trigliseritte 55 karbon, 104 hidrojen ve 6 oksijen vardır. Vücudun yakıt istediğinde sinir ve hormon sinyalleri üç enzimi (ATGL, HSL, MGL) devreye sokar; bunlar zincirleri tek tek keser. Buna lipoliz denir. Serbest kalan yağ asitleri, albümin adlı bir proteine tutunup kanla vücudun dört bir yanındaki dokulara gider.

   Hücrenin içinde yağ asidi bir mitokondriye girer. Beta oksidasyonu onu iki karbonluk parçalara doğrar. Bu parçalar sitrik asit döngüsünü besler ve her tur iki karbondioksit molekülü açığa çıkarır: yağın karbonu böyle ayrılır. Hidrojenlerin elektronları bir zincir boyunca oksijene geçer ve oksijen su oluşturur. Karbondioksit kanla, çoğunlukla bikarbonat olarak, akciğerlerine geri döner.

   10 kg yağın peşinden

   1. Giren: 10 kg yağ artı soluduğun 29 kg oksijen = 39 kg.
   2. Çıkan: 28 kg karbondioksit artı 11 kg su = 39 kg. Denge tutuyor.
   3. Sadece yağın kendi atomlarını izle: karbonunun tamamı karbondioksite, hidrojeninin tamamı suya gider; 6 oksijeni 4'e 2 ayrılır.
   4. Sonuç: Yağın kütlesinin %84'ü karbondioksit (8,4 kg), %16'sı su (1,6 kg) olarak çıkar.

   Peki soluduğun 29 kg oksijen nereye gidiyor? İki ürüne de. Bir kısmı, 28 kg karbondioksitin yağın kendi atomları dışında kalan kısmını oluşturur, bir kısmı da suya katılır.

4. 4.Nefes, egzersiz ve yağ hücreleriBIG BABY MODE

   Yağ akciğerlerinden çıkıyorsa, daha hızlı nefes almak daha çok yağ yakar mı? Hayır. Mutfağındaki çöpü düşün: yemek pişirmek çöp kutusunu doldurur, poşeti daha sık dışarı çıkarmak hiçbir şey pişirmez. Hücrelerin karbondioksiti yakıt kullanırken üretir. Nefes sadece onu dışarı taşır.

   Nefesi dakikada 30'a çıkar ve karbona bak. Sonra bir saat koşu ekle.

   Çöp benzetmesinin bozulduğu yer: boş çöp kutusu zararsızdır, ama kanındaki karbondioksit azaldığında vücudun bunu fark eder. Hiperventilasyon denen hızlı ve derin nefes alıp verme sersemlik, baş dönmesi, uyuşma ya da karıncalanma yapabilir.

   Dinlenen 70 kg'lık biri dakikada yaklaşık 12 kez nefes alır ve her nefes 8,9 mg karbon taşır. Sakin bir günde bu yaklaşık 203 g karbon eder; yarım kilo şekerdeki 210 g'a yakın. Bir saatlik dinlenmenin yerine koşmak yaklaşık 39 g ekler, kabaca %20 fazlası. Ama 100 g'lık tek bir muffin, günlük enerji ihtiyacının yaklaşık beşte birini karşılar.

   Kilo verince yağ hücreleri yok olmaz. Yetişkinlerde sayıları aşağı yukarı sabittir; hücreler küçülür ve her yıl yaklaşık %10'u yenilenir. Hangilerinin küçüleceğini de sen seçemezsin: bir çalışmada altı hafta yalnızca karın egzersizi yapmak göbek yağını azaltmadı, 13 çalışmayı inceleyen 2022 tarihli bir derleme de bölgesel yağ yakımına rastlamadı.