Yağın nereye gittiğine dair bizi şaşırtan 5 şey

Kilo verdiğinde yağın nereye gittiğini anlatan bölümümüzü hazırlarken, o meşhur cevabın arkasındaki makaleyi, Ruben Meerman ve Andrew Brown'ın 2014'te BMJ'de yayımlanan yazısını ve çevresindeki çalışmaları okuduk. Kısa cevap şu: kaybedilen yağın çoğu vücuttan nefesle, karbondioksit olarak çıkar. Yol boyunca bizi en çok şaşırtan beş ayrıntı bunlar.

1. 10 kg yağ vermek 29 kg oksijen ister

10 kg yağ vermek için 29 kg oksijen solursun; bu, yağın ağırlığının neredeyse üç katı.

Hücrelerin yağı alevle yakmaz, ama kimya yanmayla aynıdır: yağ oksijenle birleşir ve karbondioksite ve suya dönüşür. Meerman ve Brown, 10 kg yağ için 29 kg solunan oksijen hesaplıyor; sonunda 28 kg karbondioksit ve 11 kg su oluşuyor. (BMJ 2014)

2. 39 kilo giriyor, 39 kilo çıkıyor

Yağ ile oksijen 39 kg tutar; çıkan karbondioksit ile su da öyle.

10 kg yağ ve 29 kg oksijen giriyor; 28 kg karbondioksit ve 11 kg su çıkıyor. Hiçbir şey enerjiye dönüşüp kaybolmuyor: enerji atomlar yeniden düzenlenirken açığa çıkıyor, atomların kendisi ise yine de vücuttan çıkmak zorunda. Sadece yağın kendi atomlarını izlersen, her 10 kg'ın 8,4 kg'ı karbondioksit, 1,6 kg'ı su olarak çıkıyor. (BMJ 2014)

Bu dağılımın içinde bir sürpriz daha var. Ortalama yağ molekülü C55H104O6'nın 6 oksijen atomu var: 4'ü nefesinle çıkıyor, 2'si suya gidiyor. Atomları tartmak yerine sayarsan da tablo tersine dönüyor: molekülün 165 atomundan 106'sı, yani 104 hidrojenin tamamı ve 2 oksijen, suya gidiyor. Hidrojen o kadar hafif ki bu 106 atom ağırlığın yalnızca %16'sını tutuyor.

3. Yağ hücrelerin küçülür ama yerinde kalır

Yetişkinken kilo verirsen yağ hücresi sayın aynı kalır; hücreler sadece küçülür.

2008'de Nature'da yayımlanan bir çalışma, yetişkinlerde yağ hücresi sayısının, zayıf da olsalar obez de olsalar, belirgin kilo kaybından sonra bile sabit kaldığını ve bu sayının çocukluk ve ergenlikte belirlendiğini buldu. Hücreler yine de yenileniyor: her yıl yaklaşık %10'u yenisiyle değişiyor. (Spalding ve ark., Nature 2008) Gastrik bypass ameliyatından sonra iki yıl izlenen 62 kadınla yapılan 2014 tarihli bir çalışmada vücut ağırlığı %33 azaldı; yağ hücreleri küçüldü, sayıca azalmadı. (Andersson ve ark., Diabetes Care 2014)

4. Sakin bir günde yaklaşık 200 g karbon verirsin

Dinlenen 70 kg'lık bir yetişkin, uyku, dinlenme ve hafif hareketle geçen bir günde yaklaşık 203 g karbon verir.

Bu, 0,74 kg karbondioksit demek. Dinlenme hâlinde her nefes bunun yaklaşık 33 mg'ını taşıyor. Bir saatlik dinlenmenin yerine koşarsan fazladan 39 g karbon verirsin; günün toplamı yaklaşık %20 artar. 100 g'lık tek bir muffin, ortalama bir insanın günlük enerji ihtiyacının yaklaşık %20'sini karşılıyor; makalenin, egzersizin tek başına küçük miktarda fazladan yiyecekle kolayca boşa gittiği sonucuna varmasının nedeni bu. (BMJ 2014)

Hayır, daha hızlı nefes almak işe yaramıyor. Hücrelerin karbondioksiti yakıt kullanırken üretir; fazladan nefesler sadece kanında zaten olanı dışarı atar, bu da sersemlik, baş dönmesi ya da karıncalanma yapabilir. (MedlinePlus, UNSW)

5. Mekik tek başına göbek yağını eritmez

Vücudunun bir bölgesini çalıştırmak o bölgedeki yağı götürmez.

Yağ hücrelerinden kana çıkar ve kan onu vücudun her yerindeki dokulara taşır. (Young ve Zechner 2013) Bir çalışmada, altı hafta yalnızca karın egzersizi yapmak göbek yağını azaltmadı. (Vispute ve ark. 2011) Bir başkasında, 12 hafta boyunca tek bacağını çalıştıran kişiler yağı çalışan bacaktan değil, kollarından ve gövdelerinden kaybetti. (Ramírez-Campillo ve ark. 2013) 1.158 katılımcılı 13 çalışmayı inceleyen 2022 tarihli bir meta-analiz bölgesel yağ yakımına rastlamadı. (Ramirez-Campillo ve ark. 2022)

Kendin gör

Bölümün tamamı, tek bir yağ molekülünü yağ hücresinden nefesine kadar on dakikadan kısa sürede izliyor. Bölüm sayfasında bütün hikâyeyi her kaynağıyla okuyabilir, sesli sürümü dinleyebilir ve bir yağ molekülünü kendi elinle söktüğün Atomları dışarı taşı oyununu oynayabilirsin.

Bu kimya; diyet ya da tıbbi tavsiye değil.